به منزله نوچه نخلى است كه در پاى درخت نخل پديد مىآيد ، و مىگويند « ( حال كه محمّد چنان است ) چگونه بزرگان و رؤسا از او پيروى كنند ! » . اين تفسير ، تفسيرى نادرست است ؛ زيرا قريش به سبب انكار آنچه آورده ، از پيروى او سرباز زدند ؛ نه اين كه وى را تصديق كردند ، و از جهت اين كه جوان نورس بود ، در دعوت وى داخل نشدند ؛ علاوه بر آن كه پيامبر ( ص ) هنگامى مبعوث شد كه در نهايت سنّ جوانى بود ، و به سنّ چهل سالگى رسيده بود ، و « ناشئ » به كسى گفته مىشود كه صورتش نروييده و مويش سياه نگشته است . ابو زيد گفته است : « هرگاه طفل نزديك به زمان بلوغ شود ، به او « جحوش » اطلاق مىگردد ، آنگاه بر خلاف قاعده به او « يافع » گفته مىشود ، و هرگاه نزديك به زمان احتلام شود ، به او « كوكب » گفته مىشود ؛ سپس « ناشئ » است ، و پس از آن ، هرگاه مويش برويد « طارّ » است » . و آنچه قتبىّ « 8 » گفته ، نادرست است ، و از نظر لفظ و تأويل قبيح مىباشد . و تشبيه در آن آيه ، از دلنشين‌ترين و روشن‌ترين تشبيهات ، و از رساترين تمثيلها ، و از فصيح‌ترين آنهاست ، و عرب بسيارى از وصفهاى گياه ، و درخت را به حالات ، و اوصاف انسانها منتقل كرده‌اند ، و به سبب مناسبتى كه ميان حالت گياه و حالت انسان است ، آن روش در كلامشان بسيار آمده و نيكويى آن ، بسته به ميزان نيكويى تشبيه‌ها و استعاره‌ها در اين باب است . پس عرب گفته : « ( فلان كريم المغرس ) و ( عريق النّسب ) و ( ما أنجب عوده و ازكى نباته ) » . و خداى - تعالى - در سخن از مريم گفته است : فَتَقَبَّلَها رَبُّها بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَ أَنْبَتَها نَباتاً حَسَناً « 9 » ، و خداى - جلّ اسمه - گفته است : وَ اللَّهُ أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَباتاً « 10 » ، و

--> ( 8 ) - ظاهرا مقصود مؤلّف از قتبى ، ابن قتيبه است . - م . ( 9 ) - سورة آل عمران ( 3 ) آيهء 37 . ( 10 ) - سورة نوح ( 71 ) آيهء 17 .